Spring naar hoofd-inhoud

Themabijeenkomst ondermijning - opening week van de veiligheid

Ondermijning bedreigt onze samenleving, collectieve aanpak dringend gewenst

Bijna een kwart van de burgemeesters in Nederland wordt bedreigd. In ons land beslaat drugs gerelateerd  crimineel geld circa 25-30 miljard euro op jaarbasis. In Tilburg is de hennepindustrie de grootste tak van nijverheid. Nederland is een narcostaat, topexporteur van hennep en chemische drugs. Het zijn schokkende cijfers en feiten over ondermijning, opgetekend  door journalist Jan Tromp en hoogleraar bestuurskunde Tilburg University, Pieter Tops in hun onthutsende boek  ‘De achterkant van Nederland, hoe onder- en bovenwereld verstrengeld raken.’   Drugsgerelateerde criminaliteit is allang ingebed in onze sociale structuur. Accepteren we dat? Is dit het nieuwe normaal?

Jan Tromp is te gast tijdens de openingsbijeenkomst van de Week van de Veiligheid in Limburg op maandag 9 oktober jl. in het ECI gebouw in Roermond. Georganiseerd door PVO Limburg, Platvorm Veilig Ondernemen. PVO wil de  criminaliteit tegen ondernemers terugdringen. Vandaar deze bijeenkomst van ondernemers, politie, openbaar ministerie, gemeenten, burgemeesters en belastingdienst. Zij buigen zich onder de bezielende leiding van Jan Bart Wilschut, freelance journalist, presentator en voormalig wethouder in Rhenen,  vanuit diverse invalshoeken over vragen als de ontwrichtende gevolgen van ondermijning, de effecten van deze  vorm van criminaliteit op onze samenleving, de impact er van op ondernemen, de vervagende grenzen tussen legaal en illegaal en hoe  de verstrengeling tussen boven- en onderwereld een halt toe te roepen. Het wordt een boeiende middag voor een afgeladen zaal met geïnteresseerde  toehoorders en sprekers.

Limburgse bedrijfsleven ervaart ondermijning
Jan Bart Wilschut heeft er vandaag duidelijk zin in. Al voor gedeputeerde Twan Beurskens het openingswoord verricht legt hij zijn oor al te luister in de zaal en bestookt hij  de aanwezigen, met gevoel voor humor, met de vraag waarom ze eigenlijk hier zijn. Van organisator Jeroen Duijsens wil hij weten wat het doel van deze dag is. “Ondermijnende criminaliteit raakt het Limburgse bedrijfsleven in alle facetten”, maakt Duijsens duidelijk. “Het is een thema dat nadrukkelijk speelt. Vandaar dat ik ook zo blij ben met de diverse partijen die vandaag aanwezig zijn. Probleem is dat je de vinger niet krijgt achter die georganiseerde misdaad als je dat als je dat in je ‘eentje’ doet. Ieder is nog teveel op zijn eigen afgebakende terrein aan het werk om ondermijning tegen te gaan. Maar, en dat is het doel van deze dag, we moeten het samen doen, overheidsintanties en –in dit geval- ondernemers, anders zijn we kansloos. Ik hoop dat we straks om zes uur in een gezamenlijke agenda een aantal punten concreet hebben waar we als platform mee aan de slag kunnen om dat vorm te geven.”
Die wens spreekt in zijn welkomstwoord gedeputeerde Economische Zaken, Twan Beurskens ook uit. “De rol van de provincie Limburg binnen de PVO is puur het faciliteren van dit soort bijeenkomsten. Politie, gemeenten, justitie moeten zorgen dat ondernemers vertrouwen hebben bij het aanpakken van ondermijning. Vertrouwen en imago zijn belangrijk. De economie in Limburg bloeit, maar als ondernemers of consumenten zich niet veilig voelen, dan tasten we de economie in het hart aan. Dat moeten we niet willen. Ik heb veel vertrouwen in de samenwerking binnen PVO Limburg en wil dat ook actief ondersteunen”

Een gigantisch winstgevend verdienmodel
“Ik leid u graag enigszins caleidoscopisch en ook enigszins in het wilde weg door het fenomeen dat ondermijning heet”, start Jan Tromp zijn betoog. “Want als je het niet weet, kun je er ook niets aan doen.”  Dat is een parafrase op de uitspraak  van –met enig sarcasme- professor dr. ir. Johan Cruijff. “Die heeft  gezegd, je ziet het pas als je het door hebt. Maar wat zie je dan?” Tromp schudt de voorbeelden quasi achteloos uit zijn mouw. “In Drunen wordt een Turkse jongen op zaterdagochtend op straat doodgeschoten. Binnen tien minuten komt niet de politie het verkeer regelen maar motorclub Satudarah. Dat is sinister. Dat duidt op een verwevenheid die je beter niet kunt hebben. In Gilze en Rijen rijden Turkse Nederlanders demonstratief tergend langzaam door de straat waar de burgemeester woont. In hun veel te dikke auto’s, achteloos hun arm op het portier leunend maken ze duidelijk, wij zijn hier de baas.  En dat is ook zo. De burgemeester rolt iedere week een plantage op of sluit een laboratorium, maar het helpt niets. De georganiseerde criminaliteit staat tegenover de ongeorganiseerde overheid. Het gaat over de rechtsorde, over de rechtstaat. Over de vraag wie is hier de baas. Burgemeesters worden bedreigd, hun doen en laten wordt door criminelen nauwgezet in de gaten gehouden. De burgemeester van Helmond, Fons Jacobs, heeft drie weken onder gedoken gezeten in het buitenland. Bij hem thuis waan je je in een bunker. Nederland is top exporteur van hennep en chemische drugs. Grondstoffen uit China en Oost-Europa  worden hier op professionele wijze omgevormd tot xtc pillen, amfetamine, etc. De productiekosten bedragen 0,15 eurocent per pil. Ga je in de Arena naar een dancefeest dan betaal je vijf euro per pil. Export naar Australië levert 50 euro per pil op. Een gigantisch winstgevend verdienmodel. In Tilburg kun je geen Turkse poetsvrouwen meer krijgen. Zij werken allemaal in de hennepteelt. Ze worden ‘s morgens  opgehaald in busjes en naar adressen gebracht waar ze, gezellig onder elkaar in hun eigen taal, in hun eigen wereldje, ochtenden lang hennepplanten knippen. Ze vangen 25 euro per uur. Prima bijverdienste. Dat is geen criminaliteit vinden ze zelf.  Met andere woorden; drugsgerelateerde criminaliteit is allang ingebed in hun sociale structuren. Ze sluiten zich op in hun eigen wereld waar een sterke omerta (zwijgplicht) heerst. Natuurlijk houd je je mond, we lekken niet naar de buitenwereld, we horen bij elkaar en de burgemeester kan opzouten. Het geld dat wordt omgezet binnen die criminele drugsgerelateerde organisaties gaat voor een derde deel op aan luxe artikelen, voor een derde deel in vastgoed in de thuislanden Turkije en Marokko en voor een derde deel vindt het zijn weg in de bovenwereld, in de officiële economie. En juist daar zit dat grote risico van verwevenheid.”

Samen een vuist maken
Tromp pleit er voor dat overheden en instanties niet langer vasthouden aan de eigen bureaucratische werkelijkheid. Samenwerking is het adagium. Samenwerken om het begin van een vuist te maken. Hij ziet daarbij ook een taak weggelegd voor zogeheten poortwachters als notarissen, makelaars, advocaten, die vanuit hun vooruitgeschoven posities een bijzondere rol (kunnen) spelen in de bestrijding van vormen van georganiseerde misdaad. “Het moet veel breder gedragen worden wil het kans van slagen hebben. In Nederland zijn de straten schoon en aangeharkt. Maar onder het plaveisel ligt het moeras. Daar broeit en gist het. U moet dat, richt hij zich duidelijk naar zijn toehoorders, zien, u moet dat weer zien, u moet er iets aan doen.” Een klaterend applaus is zijn deel.   

Ontwrichting van de samenleving
Gastsprekers Paul Verhoeven, vastgoedondernemer en platformvoorzitter, Joep Pattijn, hoofd operatiën Politie Limburg, en burgemeester Roermond, Rianne Donders, herkennen dit geschetste Brabantse beeld nadrukkelijk ook voor Limburg. “Heel herkenbaar”, aldus Pattijn. “We moeten met z’n allen niet meer wegkijken, maar nu eindelijk eens gaan doorpakken. Het draait om het witwassen van crimineel geld door hennepteelt. Dat vraagt niet alleen om inzet van politie, maar ook van onze partners als belastingdienst, FIOD, sociale zaken. Het ontwricht de samenleving. Gemeenten moeten meer aan de ‘voorkant’ zitten in de vorm van minimabeleid, sociaal beleid. Met elkaar aan de slag en heel snel.”
Paul Verhoeven kocht in 2011 een voormalig militair complex, 20 hectaren, 24 loodsen. In zijn naïviteit besloot hij een advertentie op Marktplaats te zetten. “Dat heb ik geweten”, zegt hij met zelfspot. “Ik kreeg mails van mensen die interesse hadden en daar doodleuk bij vertelden dat ze de loodsen niet gingen gebruiken voor legale zaken. Ze waren allemaal gelieerd aan hennepteelt. Daar schaamden ze zich niet voor. Integendeel. Je verbaast je over hun brutaliteit. Alsof het heel gewoon is. Alles zouden ze voor me regelen, ik zou keurig netjes ieder kwartaal betaald worden. Geen interesse? Even goede vrienden. Die normvervaging ervaar ik als schokkend en bedreigend.”
Rianne Donders is veertien jaar bestuurder. “Dit boek had een paar geleden al geschreven moeten worden”, constateert ze. “Ik ben ook wakker  gebeld met de mededeling ‘jij hoeft niet te slapen, als ik ook niet slaap’.  Twee auto’s op de eigen oprit vernield, bloempotten door de ruiten.  Dus ik wacht op deel twee: en nu Limburg!  In het boek wordt ondermijning beschreven als betonrot. Dat zie je niet, maar sluipenderwijs wordt de fundering waarop onze democratie wordt gebouwd aangevreten. Integraal werken is harder nodig dan ooit tevoren. Criminelen zijn veel creatiever als wij als overheid kunnen zijn. Ik pleit voor uitbreiding van het instrumentarium van gezagshebbers waaronder die van burgemeesters om te zorgen dat we kunnen doorpakken als het nodig is. Ik vind dat elke bestuurder in Nederland onomstreden moet zijn. Gescreend moet worden door de AIVD en de belastingdienst. Als het openbaar bestuur verrot raakt door betonrot, wie moet er dan voor de goedwillende burgers opkomen? Veiligheid moet een grondvoorwaarde zijn voor ons allemaal.”

Gezamenlijke agenda
Na de sprekers buigen de aanwezigen zich in kleine groepen over  een aantal casussen uit de praktijk. Met als uiteindelijk doel punten van aanpak op de gezamenlijke agenda te generen. In de aansluitende zaaldiscussie vliegen de vragen en meningen als knikkers in een flipperkast alle kanten op.  Gezamenlijke bewustwording, een nieuwe moraliteit, collectief verzwijgen,  hoe mobiliseer je mensen die dit probleem willen tackelen, de rotte appels er uit snijden, de straat versterken door wijkagenten, de burger opzoeken. Kortom, een scala aan voorstellen en opmerkingen passeert in een levendige gedachtewisseling de revue.  Ideeën die als aandachtspunten worden genoteerd om uit werken. “Moeten we daar lang op wachten?” wil  Wilschut weten van Duijsens “Nee”, riposteert hij. “Wij gaan met de ondernemers in gesprek over wat hier gezamenlijk te berde is gebracht. En dat doen we op korte termijn. We willen spijkers met koppen slaan.”
Het laatste woord is aan Jan Tromp. “ De aanval op ondermijning is een lange weg. Het moet breed gedragen worden. We zijn dertig jaar naïef geweest, de andere kant opgekeken. Zijn we bereid met elkaar de norm opnieuw te bevestigen? Brabant is wakker, de rest van Nederland is aan het ontwaken en Den Haag slaapt. Hoewel, ondermijning staat genoteerd in het regeerakkoord.”
In dat regeerakkoord is sprake van 100 miljoen euro voor bestrijding van de ondermijning van de samenleving waarbij gedacht wordt aan witwassen, vastgoedfraude, mensenhandel en drugshandel.  Met 100 miljoen euro opboksen tegen 25-30 miljard euro aan crimineel verkregen geld. David tegen Goliath? Een druppel op een gloeiende plaat? In ieder geval een erkenning dat de  ‘achterkant van Nederland’ bestaat en een aanpak verdient door de centrale overheid.
 
Noot:
Frans Hermans is freelance tekstschrijver en journalist en heeft op verzoek van PVO Limburg dit verslag geschreven.

 

13 oktober 2017

Archief