Spring naar hoofd-inhoud

Criminele activiteiten binnen de kunsthandel

In het rapport ‘Dirty Money, Pretty Art - Fighting Money Laundering in the Age of Art Financializaton’ wordt gekeken naar de ontwikkelingen in de handel van kunst, waarbij de focus ligt op de mogelijkheden tot criminele activiteiten als het witwassen van geld binnen deze markt. Het rapport is geschreven in opdracht van de Limburgse politie en gepubliceerd in mei 2020. Hieronder leest u de belangrijkste bevindingen uit dit rapport.

De kunsthandel wordt steeds meer beïnvloed door financiële aspecten. Kunst wordt daarbij meer en meer gebruikt voor investeringen. Deze financiële kant van de kunsthandel is relatief nieuw en daarmee nog in ontwikkeling. Zo zijn er nog geen kunstindexen of dergelijke handvaten die er in andere markten wel zijn.

De kunstmarkt zegt zelf veel waarde aan te hechten transparantie. Tegelijkertijd is vertrouwelijkheid een ongeschreven regel die bovendien nodig is om de markt te laten functioneren aangezien kopers en verkopers vaak onbekend willen blijven. Hoewel er tot op zekere hoogte wel transparantie is, aangezien dealers graag hun goede reputatie willen behouden, kan dit fenomeen wel leiden tot misbruik.

Binnen de kunstmarkt zijn momenteel nog niet veel meldingen van verdachte situaties en transacties. Dit zou verklaard kunnen worden doordat er in deze markt minder criminele activiteiten plaatsvinden dan in andere markten. Een andere mogelijke oorzaak is dat de kunsthandel vooral bestaat uit kleinere transacties; er zijn weinig transacties die passen binnen de officiële definitie van “verdacht” (contante betalingen van meer dan 15.000 euro). Daarnaast worden steeds vaker zogenaamde ‘freeports’ gebruikt voor de opslag van kunstobjecten. Dat zijn gebieden (denk aan een industrieterrein) die speciaal zijn opgericht om bedrijven die veel met im- en export te maken hebben te faciliteren met belastingvoordelen. In deze ‘freeports’ is het lastig in beeld te brengen wat er inkomt en uitgaat.

Voorbeelden

Er zijn verschillende voorbeelden van criminele activiteiten binnen de kunsthandel. Die waren dan ook aanleiding voor dit onderzoek. Zo hebben de Panama Papers diverse kunstschandalen aan het licht gebracht. Ook zijn er de laatste jaren enkele dummy bedrijven ontmaskert, die gebruikt werden als facilitator en intermediair voor criminele organisaties.

Aangezien de kunsthandel als financiële asset nog relatief nieuw is, zijn de regels en wetten rondom witwassen en andere criminele activiteiten niet altijd aangepast aan de actuele situatie. De huidige ‘Anti Money Laundering 5th Amendment’ van de Europese Unie betrekt expliciet de ‘freeports’. De Nederlandse regels slaan ook op de kunsthandel, maar deze zijn nog niet up-to-date met het amendement van de EU. Wel hebben verschillende conflicten op dit vlak geleid tot het opstellen van regels wat betreft het transport van culturele goederen, waarmee gewerkt wordt aan het terugdringen van de criminele activiteiten in deze specifieke tak van de kunsthandel.

Oplossingen

De hoeveelheid en impact van criminaliteit in de kunsthandel is nog niet duidelijk in beeld. Wel zijn er meerdere aspecten in de kunstmarkt die criminele activiteiten mogelijk kunnen maken. Hoe kan dit voorkomen worden?

Allereerst is het van belang dat eenduidige termen worden gebruikt die slechts op één manier geïnterpreteerd kunnen worden. Ook moet duidelijk worden welke gevolgen criminele activiteiten kunnen hebben, naast het ingrijpen door de politie. De samenwerking kan worden gezocht met onder meer kunstmarktonderzoekers, internationale kunstorganisaties en kunststudenten.

Er kunnen trainingen, handvaten, toolkits en dergelijke worden aangeboden waarbij betrokkenen leren hoe en wanneer te handelen bij verdachte situaties. Of online seminars, waarbij de bestaande regels en wetten worden uitgelegd. Potentiële stakeholders moeten al zo vroeg mogelijk worden meegenomen in het belang en de betekenis van bestaande regels, zodat zij later niet alleen weten hoe ze deze regels kunnen toepassen, maar ook meer bedacht zijn op (het ontdekken van) criminele activiteiten.

Het melden van verdachte situaties is en blijft belangrijk. De Financial Intellegence Unit (FIU) in Nederland gaf hierbij wel aan dat mensen het lastig vinden om een melding te maken omdat het gebruikte internationale systeem niet specifiek gericht is op de Nederlandse markt.

Lees het volledige rapport ‘Dirty Money, Pretty Art - Fighting Money Laundering in the Age of Art Financializaton’ hier.

9 juli 2020

Archief